لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

تأمین نیاز سرمایی بعنوان مهمترین عامل در خاتمه رکود زمستانه و آغاز باز شدن جوانه­ها در درختان پسته نقش مهمی در ارزیابی ریسک پدیدهای زیانبار و مدیریت زمان عملیات در باغ ها دارد. در این پژوهش، مراحل فنولوژی چهار رقم پسته شامل اکبری، کله قوچی، احمدآقایی و فندقی در سال­های زراعی 1397 تا 1400 در شهرستان­های کرمان، انار، زرند، رفسنجان، سیرجان و شهربابک دراستان کرمان ثبت گردید و نیاز سرمایی به سه روش­ محاسبه شد. با توجه به محاسبات، رقم احمدآقایی با تاًمین 59 واحد سرمایی به روش دینامیکی، میزان 945 ساعت به روش یوتا و 803 ساعت به روش ساعات سرمایی، رقم اکبری با تاًمین 55 واحد سرمایی به روش دینامیکی، میزان 786 ساعت به روش یوتا و 838 ساعت به روش ساعات سرمایی، رقم فندقی با 58 واحد سرمایی به روش دینامیکی، میزان 890 ساعت به روش یوتا و 942 ساعت به روش ساعات سرمایی و رقم کله قوچی با 58 واحد سرمایی به روش دینامیکی، میزان 889 ساعت به روش یوتا و940 ساعت به روش ساعات سرمایی وارد مرحله باز شدن جوانه می­شوند. نتایج نشان داد در مرحله باز شدن جوانه، پیش بینی زمانی مدل دینامیکی نسبت به دو مدل دیگر همبستگی بیشتری (R=0.2) با رخداد مشاهداتی و تغییرپذیری کمتری دارد و می تواند بعنوان گزینه ارجح پیشنهاد گردد. آغاز این مرحله فنولوژیکی با توجه به رقم، خصوصیات اقلیمی و توپوگرافی هر منطقه، متفاوت می­باشد.

ارزیابی مراحل فنولوژی و انباشت سرمایی و گرمایی درختان میوه براساس شرایط اقلیمی حائزِ اهمیت است. در مطالعة حاضر زمان رخداد و آستانه های دمایی مراحل فنولوژی درخت سیب تابستانه در مقیاس BBCH به صورت میدانی مشخص شد. سپس، با استفاده از آمار دمای ساعتی و روزانه، انباشت سرمایی منطقه براساس کاربست مدل های ساعات سرمایی، یوتا، و دینامیکی و انباشت گرمایی براساس کاربست مدل های درجة روزهای رشد مؤثر و فعال، و اندرسون و ریچاردسون تعیین شد. نتایج نشان داد که در درخت سیب تابستانه هفت مرحله فنولوژی با طول فصل رشد 132روزه رخ می دهد. انباشتِ سرمایی منطقه براساس مدلِ CH 1041 ساعت، براساس مدلِ یوتا 1716 واحد سرمایی، و براساس مدل دینامیکی 76 سهم سرمایی مشخص شد. بیشترین انباشت سرمایی در ماه های دسامبر، ژانویه، و فوریه رخ می دهد. براساس مدل های درجة رشد مؤثر و فعال به ترتیب 2223 و 3026 درجة روز و براساس مدل اندرسون و ریچاردسون به ترتیب 7203 و 12086 درجة ساعت رشد (GDH) رخ می دهد. کفایت انباشت سرمایی منطقه برای واریته های زودرس مناسب است؛ اما برای واریته های دیررس محدودیت دارد. روند تغییرات افزایشی معنی دار در دماهای ساعتی ایام سرد، به خصوص دماهای کمینة شبانه، مشاهده شد؛ این شرایط کاهش انباشت سرمایی و ظهور زودهنگام گُل دهی و افزایش خطر سرما و یخبندان را همراه خواهد داشت.

در این تحقیق به کمک داده های تابش ایستگاه ازن سنجی اصفهان در دوره آماری بیست ساله (1365-1384) نسبت به یافتن مدل مناسب برآورد شدت تابش خورشیدی رسیده به سطح از روی آمار ساعات آفتابی اقدام شده است. برای کنترل نتایج و بررسی دقت مدل از آمار 1385 تا 1387 این ایستگاه استفاده شد. همچنین نتایج به دست آمده با مدل های رایج دیگر به کمک شاخص هایMBE  و RMSE مقایسه شده است. نتایج نشان داد در حالی که مقدار ضریب رگرسیون مدل ساخته شده ما معادل 0.91 است، ضرایب رگرسیون برای مدل های، فرر و ام سی کلوچ 0.6 و 0.7 است. مدل تهیه شده به ویژه برای ماه های می و آگوست دقت بسیار بالایی دارد؛ به گونه ای که مقدار خطای آن کمتر از -20% است.

در تحقیق حاضر، نیاز سرمایی و نیاز گرمایی گل دهی شش رقم تجاری زردآلوی منطقه شاهرود به نام های محلی جعفری، قوامی، جهانگیری، خیاری، خیوه ای و رجبعلی در شرایط آزمایشگاهی و مزرعه ای مورد بررسی قرار گرفت. رقم رجبعلی و تا حدودی رقم جهانگیری در شرایط آزمایشگاهی در 500 ساعت دمای چهار درجه سانتی گراد شروع به گلدهی کردند. بقیه ارقام به جز خیاری در 750 ساعت گلدهی خود را آغاز کردند. رقم خیاری در 1000 ساعت شروع به گلدهی کرد. با توجه به اختلاف کم تاریخ گلدهی ارقام مورد بررسی، نتایج مزرعه ای نشان دهنده اختلاف کم ارقام از نظر نیاز سرمایی بر حسب مدل های مختلف بود، اما میزان نیاز سرمایی اندازه گیری شده بر اساس مدل های مختلف تفاوت های قابل توجهی داشتند. بر اساس مدل ساعات سرمایی ارقام حدود 1400 ساعت نیاز سرمایی داشتند، درحالی که بر اساس مدل یوتا، کارولینای شمالی و نیاز سرمایی کم این میزان برای ارقام مورد بررسی به ترتیب حدود 1000، 740 و 770 واحد بود. نیاز سرمایی بر اساس مدل دینامیکی برای همه ارقام 71 قسمت بود. میزان نیاز گرمایی برای ارقام از 1829 درجه ساعت در رقم خیوه ای تا 3387 درجه ساعت در رقم جعفری متفاوت بود. ارقام از لحاظ شروع گلدهی اختلاف چندانی با یکدیگر نداشتند، اما بین طول مدت گلدهی آن ها حدود یک هفته اختلاف وجود داشت. در مکان هایی که نیاز سرمایی به خوبی برآورده می شود، تفاوت ها در زمان شکوفایی ارقام کم است.

انباشت سرمایی و توجه به تامین نیاز سرمایی یکی از مهم ترین عوامل در مکان یابی احداث باغ پسته و انتخاب رقم مناسب این محصول برای یک منطقه به شمار می رود. باغداران پسته در مناطق معتدله مجبور به انتخاب ارقامی با نیازهای مناسب سرمایی با اقلیم منطقه مورد نظر هستند. با توجه به منحصر به فرد بودن نیاز سرمایی ارقام پسته (به منظور تولید اقتصادی مستمر)، توجه و لحاظ چنین عاملی در انتخاب رقم مناسب پسته به منظور احداث باغ جدید بسیار ضروری است و باید اطمینان حاصل شود که زمستان منطقه به منظور تامین نیاز سرمایی به قدر کافی سرد و طولانی باشد. از طرفی موقعیت جغرافیایی هر منطقه تاثیر تعیین کننده ای بر دما و انباشت سرمایی قابل حصول این محصول دارد. در این پژوهش، با توجه به اینکه در ارزیابی و تناسب سنجی یک منطقه برای یک محصول خاص، استفاده از ایستگاه های اقلیمی به تنهایی کافی نیست، از داده های شبکه ای دمای بازتحلیل ERA5-Land به منظور برررسی توزیع مکانی روند ساعات سرمایی در کشور و همچنین تهیه نقشه احتمالاتی توزیع مکانی بالقوه انباشت سرمایی چهار رقم عمده پسته طی دوره 2021-1981 استفاده شد. نتایج نشان داد بجز ایستگاه های کرمان، رفسنجان و فیض آباد، در بقیه نقاط ایستگاهی، روند ساعات سرمایی افزایشی می باشد و بیشترین شیب در ایستگاه قزوین (با 7 ساعت بر سال)، ساوه، رازقان و بوئین زهرا بدست آمد. بررسی توزیع مکانی احتمالاتی مقادیر ساعات سرمایی نشان داد برای رقم کله قوچی تقریباً در همه نقاط ایران به جز مناطق ساحلی و کوهستانی ایران، با احتمال 50 درصد، نیاز سرمایی قابل تامین است. در صورتی که احتمال بیشتری در تامین نیاز سرمایی مورد نظر باشد (75 درصد سال ها نیاز سرمایی تامین شود) حدود 2/0، 29، 47 و 66 درصد مساحت کشور به طور بالقوه برای به ترتیب ارقام اکبری، اوحدی، احمدآقایی و کله قوچی مناسب می-باشد.

پژوهش حاضر به منظور تعیین نیاز سرمایی و نیاز گرمایی جوانه های گل در پنج رقم هلو (کوثری، حاج کاظمی، انجیری عسلی، انجیری زعفرانی و هلوی زودرس) انجام شد. شاخه های یکساله با قطر و طول یکسان در هر هفته پس از برداشت از درخت به اتاقک رشد انتقال یافتند. وضعیت جوانه ها از نظر مراحل فنولوژیکی، وزن تر و خشک در هر مرحله نمونه برداری مورد بررسی قرار گرفت. برای محاسبه نیاز سرمایی از مدل های یوتا، کارولینای شمالی، واحدهای سرمایی متغیر، تعداد ساعات بین صفر و 7 درجه سانتیگراد و مدل <7.2 استفاده شد. از زمان رفع نیاز سرمایی تا 50 درصد تمام گل بعنوان محدوده زمانی در تعیین نیاز گرمایی مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد در تمامی مدلهای مورد مطالعه رقم انجیری عسلی حداقل نیاز سرمایی و ارقام کوثری و حاج کاظمی بیشترین نیاز سرمایی را به همراه داشتند. در حالی که ارقام انجیری زعفرانی و هلوی زودرس نیاز سرمایی متوسطی نشان دادند. نیاز سرمایی این ارقام بین 746 و 868 واحد سرمایی برحسب مدل یوتا بود. وزن تر و خشک جوانه ها در قبل و بعد از قرارگیری در اتاقک رشد، اختلاف معنی داری را در زمان های مختلف نمونه برداری نشان دادند. از نظر میزان نیاز گرمایی رقم انجیری زعفرانی با 4099 GDH حداقل نیاز گرمایی را در بین ارقام به خود اختصاص داده است. در صورتیکه رقم های کوثری و حاج کاظمی به طور مشترک با 4543 GDH بیشترین نیاز گرمایی را به همراه داشتند و رقم انجیری عسلی با 4384 GDH و زودرس با 4232 GDH نیاز گرمایی حد واسط داشتند.

این پژوهش با هدف شناسایی تغییرات مکانی و زمانی خود همبستگی فضایی ساعات آفتابی در ایران انجام شده است. بدین منظور، ابتدا اقدام به تشکیل پایگاه داده های شبکه ای ساعات آفتابی در ایران شده است. سپس از داده های پایگاه مزبور یک دوره آماری 30 ساله، در بازه زمانی روزانه از 1/01/1982 تا 31/12/2012 میلادی را مبنای مطالعه حاضر قرار داده، و یاخته ای به ابعاد 15×15 کیلومتر بر منطقه موردمطالعه گسترانیده شده است. به منظور دست یابی به تغییرات درون سالی ساعات آفتابی در ایران از روش های نوین آمار فضایی از قبیل خودهمبستگی فضایی موران جهانی، شاخص انسلین محلی موران و لکه های داغ با استفاده از امکانات برنامه نویسی محیط بهره برده شد. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که تغییرات زمانی و مکانی ساعات آفتابی ایران دارای الگوی خوشه ای بالا می باشد. دراین بین بر اساس شاخص موران محلی و لکه داغ، مناطق جنوب، جنوب شرق و مرکز به نمایندگی ایستگاه های همدید استان های سیستان و بلوچستان، کرمان، شیراز، اصفهان و یزد استان دارای الگوی خودهمبستگی فضایی مثبت (الگوی پرآفتاب) و بخش های شمال، شمال-شرق و شمال غربی به نمایندگی ایستگاه های همدید استان های تبریز، مازندران، مشهد و سمنان دارای خودهمبستگی فضایی منفی (الگوهای کم آفتاب) بوده است. در طی دوره موردمطالعه بخش اعظمی از کشور در بیشتر موارد تقریباً نیمی از کل مساحت کشور هیچ گونه الگوی معنا داری یا خودهمبستگی فضایی نداشته است.

هدف از این مطالعه بررسی و تحلیل تغییرات مکانی هسته های امواج سرمایشی شمال غرب ایران طی دوره های مختلف می-باشد. برای این منظور دمای کمینه 42 ایستگاه سینوپتیکی و کلیماتولوژی که دارای بیشترین طول دوره آماری بوده اند سازمان هواشناسی کشور اخذ گردید سپس داده های مربوط به ایستگاه های با طول دوره آماری 2010-1980 که دارای بیشترین طول دوره آماری بوده اند با استفاده از امکانات برنامه نویسی میانیابی شده است. برای انجام محاسبات از امکانات برنامه نویسی در محیط نرم افزار متلب و نیز برای انجام عملیات ترسیمی از نرم افزار سورفر و سیستم اطلاعات جغرافیایی بهره گرفته شد. به منظور استخراج هسته ها امواج سرمایشی پس از استخراج هسته ها برای تداوم های مختلف، با استفاده از شاخص موران، الگوی فضایی این هسته ها مورد بررسی و تجزیه تحلیل قرار گرفت. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد با وجود اینکه هسته های امواج سرمایشی از توزیع پراکنده ای برخوردار بوده است اما عمده تمرکز این هسته ها در نواحی مرکزی و متمایل به شمال منطقه مورد مطالعه بوده است. از طرفی نتایج حاصل از تحلیل دوره ها نشان داد که به سمت دوره های اخیر علاوه کاهش محسوس گستره هسته های امواج سرمایشی، از شدت هسته های امواج سرمایشی کاسته شده است. نتایج حاصل از تحلیل چرخه ها بیانگر نوسانات کوتاه مدت به ویژه 2 تا 5 ساله بر موج های سرمایی شمال غرب ایران است.

اطلاع از نیاز دمایی درختان میوه، آثار مهمی در تولید و تعیین نواحی مناسب برای پرورش آن ها دارد. این پژوهش به روش قلمه های تک جوانه ای در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در پژوهشکدة مرکبات و میوه های نیمه گرمسیری در سال 95-1394 انجام شد. در این پژوهش نیاز سرمایی ارقام هایوارد، توموری و ژنوتیپ های طلایی نر و مادة کیوی، براساس مدل های ساعات سرمایی، یوتا و دینامیک و نیاز گرمایی به روش درجة ساعت رشد (GDH) بررسی شد. نتایج نشان داد که نیاز سرمایی جوانه های ژنوتیپ طلایی ماده و نر به ترتیب برابر با 480 و 585 ساعت سرما و برای ارقام هایوارد و توموری برابر با 692 ساعت سرما بود. مقدار نیاز گرمایی جوانة ارقام و ژنوتیپ ها از بین 2233 GDH در ژنوتیپ طلایی ماده تا 4066 GDH در جوانه های رقم هایوارد متغیر بود. نیاز سرمایی برای حداکثر گل دهی رقم هایوارد برابر با 966 ساعت سرما بود، در حالی که در رقم توموری و ژنوتیپ های طلایی نر و ماده نیاز سرمایی برای شکفتن جوانه های رویشی و گل دهی یکسان بوده و به ترتیب 692، 585 و 480 ساعت سرما بود. با تداوم دریافت سرما در جوانه ها، نیاز گرمایی برای شکفتن آن ها کاهش یافت و همبستگی منفی و معنا دار بین نیاز سرمایی و گرمایی برای شکفتن جوانه ها به دست آمد. با توجه به نیاز سرمایی کم ژنوتیپ های طلایی نر و ماده، به نظر می رسد که شرایط اقلیمی در پراکندگی منطقة کشت آنها محدود کننده نباشد. تصور می شود که مدل های یوتا و دینامیک برای ارزیابی نیاز سرمایی مناسب تر از مدل ساعتی باشند.